Bafra 1912: Kenar Notlarında Büyüyen Bir Tütün Aşkı

Kızılırmak’ın taşkın sularının çekildiği o güz, Bafra’nın tütün depolarında kadınlar yaprakları ışığa tutarak ayıklarken Nazlı, önlüğünün cebinde kenarları kurşun kalemle doldurulmuş bir kitap taşıyordu. Yirmi sekiz yaşındaydı, iki yıldır dul, depodaki en hızlı elle denk bağlayan kadındı. Kimse bilmezdi ki öğle paydosunda tütün balyalarının arkasına çekilip bir yabancıyla, kâğıdın kıyısında, yazışıyordu.

Her şey çarşıdaki sahaf Hüsnü Efendi’nin dükkânında başlamıştı. Nazlı oradan ikinci el bir Fransızca roman almış, sayfalarını çevirirken kenarlarda ince, eğik bir el yazısı bulmuştu: “Bu cümleyi okuyan kişi, şu an yalnız mısınız?” Nazlı gülmüş, sonra kalemini alıp altına yazmıştı: “Tütün kokusuyla birlikte. Hiç yalnız değilim.” Kitabı geri satmış, iki hafta sonra aynı rafta başka bir kitap bulmuştu. Kenarında yeni bir soru vardı.

Aylar böyle geçti. Kenar notları önce kitaplar üzerine, sonra rüzgâr, deniz, yalnızlık ve ellerin hafızası üzerine uzadı. Yabancı adını hiç yazmadı; yalnızca bir harf, Y. Nazlı da yalnızca N yazdı. Hüsnü Efendi her şeyi bilir gibi gözlüklerinin üstünden bakar, fakat ağzını açmazdı.

Bir keresinde Y şöyle yazmıştı: “Bir yaprağı ışığa tuttuğunuzda ne görürsünüz?” Nazlı bütün bir öğle paydosunu cevabı düşünerek geçirmiş, sonunda şunu yazmıştı: “Güneşin onu nerede sevdiğini. Damarların en ince olduğu yer, en çok ışık almış yerdir. İnsan da öyle değil mi?” İki hafta sonra gelen kitapta tek bir satır vardı, altı iki kez çizilmiş: “Sizi ışığa tutmak isterdim.” Nazlı o gece uyuyamamış, pencereden kasabanın üstüne çöken sisi izlemiş, avuçlarının neden bu kadar sıcak olduğunu kendine açıklayamamıştı.

Depoya gelen eksperin elleri neden tanıdıktı?

Ekim sonunda, Samsun’daki büyük tüccar evinden bir eksper geleceği haberi depoyu telaşa verdi. Mal sahibi Kâzım Ağa, yaprakların sınıfını düşük gösterip fiyatı kırmak isterdi; eksperin kalemi bir mevsimin ekmeği demekti. Nazlı’nın ayıkladığı denkler o yıl birinci sınıftı, bunu yaprakların altın sarısı damarından, parmaklarında bıraktığı ince yapışkanlıktan biliyordu.

Eksper bir salı sabahı geldi. Otuz beş yaşında, uzun boylu, kır düşmüş bıyıklı, koyu yeşil yünlü ceketli bir adamdı. Adı Yorgos Kalfoğlu’ydu. Denklerin arasında sessizce yürüdü, bir yaprağı ışığa tuttu, kokladı, avucunda ufaladı. Kâzım Ağa yanında durmadan konuşuyordu.

“Bu sene yağmur çok yağdı efendim, yapraklar sulu, ikinci sınıf yazsak yeridir.”

Yorgos cevap vermedi. Cebinden bir defter çıkarıp not almaya başladı. Nazlı, birkaç adım ötede, eğik ve ince el yazısını gördüğünde elindeki yaprak yere düştü. Aynı harfler, aynı kıvrımlar, aynı acele etmeyen kuyruklar. Kâğıdın kenarında aylardır konuştuğu el, şimdi dört metre ötesinde tütün kokuyordu.

“Bu denkleri kim ayıkladı?” diye sordu Yorgos.

Kâzım Ağa omuz silkti. “Kadınlar ayıklar efendim.”

“Hangisi?”

Nazlı öne çıktı. Sesi beklediğinden sakin çıktı. “Ben.”

Yorgos ona baktı. Bir an, çok kısa bir an, gözlerinde bir tanıma kıpırdadı mı, Nazlı emin olamadı. Adam deftere bir şey yazdı, sayfayı yırttı, katlayıp Kâzım Ağa’ya uzattı. “Birinci sınıf,” dedi. “Hepsi.”

Kâzım Ağa’nın yüzü kızardı. “Efendim, yağmur…”

“Yağmur yaprağı sulandırmaz Ağa, kötü kurutma sulandırır,” dedi Yorgos, gözünü Nazlı’dan ayırmadan. “Bu denkler sabırla kurutulmuş, sabırla katlanmış. Bu kadının elleri sizin bu yılki kazancınız. Ücretini de ona göre verirsiniz, değil mi?”

Depodaki kadınlar başlarını eğip gülüşlerini yaprakların arasına sakladılar. Kâzım Ağa bir şey mırıldandı, yazıhanesine çekildi. Yorgos şapkasını alıp çıkarken Nazlı’nın yanından geçti ve yalnızca onun duyabileceği kadar alçak sesle, tek bir kelime söyledi: “Işık.” Nazlı’nın dizleri, bütün gün ayakta durmuşçasına, birden gevşedi.

Kenarın ötesinde yazılan ilk cümle

O akşam Nazlı sahafa koştu. Rafta yeni bir kitap vardı; ince, deri ciltli bir şiir kitabı. Açtı. İlk sayfanın kenarında tek bir satır duruyordu: “Yaprak elinizden düştüğünde anladım. Siz de anladınız mı, N?”

Nazlı kitabı göğsüne bastırdı. Hüsnü Efendi tezgâhın arkasından boğazını temizledi. “Beyefendi, Kilise Sokağı’ndaki Panayot’un hanında kalıyor,” dedi, sanki havadan söz eder gibi. “Cuma sabahı vapura binecekmiş. Ben bir şey söylemedim tabii.”

Nazlı iki gece düşündü. Bir dul kadının bir yabancının odasına gitmesi kasabada dile düşmek demekti; ama o kasaba ona iki yıldır yalnızca acıyan gözlerle bakıyordu. Perşembe akşamı, ezan okunurken, kitabı koynuna koydu, başörtüsünü sıkıca bağladı ve hanın arka kapısından içeri girdi.

Yorgos kapıyı ilk vuruşta açtı. Gömleğinin kolları sıvalıydı, masada bir gaz lambası, yanında kenarları dolu bir kitap yığını vardı. Bir süre ikisi de konuşmadı.

“Kâğıtta daha cesurdunuz,” dedi Nazlı sonunda.

“Kâğıt cevap vermeden önce düşünmeme izin veriyordu,” dedi Yorgos. Sesi notlarındaki kadar yumuşaktı. “Şimdi düşünecek vaktim yok. Yarın gidiyorum.”

“Biliyorum. O yüzden geldim.”

Yorgos geri çekildi, kapıyı ardından kapatmadan önce sordu: “Kapı açık kalsın mı? Ne zaman isterseniz çıkabilirsiniz. Bunu bilin.”

Nazlı kapıyı kendi eliyle kapattı. “Aylardır siz soruyorsunuz, ben cevap yazıyorum. Bu gece ben sorayım.” Başörtüsünü çözdü, sandalyenin arkasına bıraktı. “Bana dokunmak istiyor musunuz, Y?”

Adamın nefesi duyulur biçimde değişti. “İlk satırdan beri,” dedi.

Gaz lambasının fitilinde bir mevsim

Nazlı yanına gitti, onun elini tuttu, avucunu çevirip baktı. Parmak uçlarında tütünün sarı izi vardı, tıpkı kendisininki gibi. “Aynı yaprağa dokunmuşuz,” dedi.

“Aylardır,” dedi Yorgos, “sizin ayıkladığınız denkleri Samsun’da açıyordum. Hangisinin sizin elinizden çıktığını bilirdim. Hep en düzgün katlananlar. Sahafa o yüzden kitap bırakmaya başladım; Hüsnü Efendi bana depodaki en çok okuyan kadının kim olduğunu söylemişti.”

Nazlı güldü, şaşkın ve sıcak. “Demek bu bir tesadüf değildi.”

“Hiçbir kenar notu tesadüf değildir.”

“Neden adınızı hiç yazmadınız?”

Yorgos masadaki kitap yığınına baktı. “Çünkü adımı yazsaydım, bir Rum eksperin bir Müslüman dul kadına yazdığını düşünecektiniz. Bir tüccar evinin, bir depo işçisine. Y yazınca yalnızca bir okur kalıyordum. Siz de yalnızca bir okur. Kâğıdın kenarında kimse kimsenin kim olduğunu sormuyordu.”

“Şimdi soruyorum,” dedi Nazlı. “Kimsiniz?”

“Aylardır sizin cümlelerinizle uyanan bir adam,” dedi Yorgos. “Başka bir şey söylersem yalan olur.”

Nazlı ona doğru bir adım attı. Aralarındaki mesafe, bir sayfanın kalınlığı kadar kaldı.

Onu öptüğünde Yorgos önce hareketsiz kaldı, sanki bir yaprağın kırılmasından korkar gibi. Sonra elleri Nazlı’nın yüzüne çıktı, şakaklarından saçlarına kaydı. Nazlı’nın iki yıldır kimsenin görmediği saçları adamın parmaklarının arasından omuzlarına döküldü. Gaz lambasının alevi titredi; duvardaki gölgeleri iç içe geçti.

“Emin misiniz?” diye fısıldadı Yorgos, alnını onun alnına dayayarak.

“Kenarlara yazdığım her cümle kadar,” dedi Nazlı. “Durmayın.”

Yorgos’un ceketi sandalyeye, Nazlı’nın yeleği ceketin üstüne düştü. Adam onun boynunu, köprücük kemiğinin üstündeki tütün kokusunu, bileğindeki nabzı öptü; her öpücükte durup yüzüne bakıyor, cevabı orada okuyordu. Nazlı onun gömleğinin düğmelerini birer birer açtı, sabırla, bir denk bağlar gibi. Teninin sıcaklığı avuçlarına geçti. Dışarıda Kızılırmak’ın sesi, hanın avlusunda bir kuyu makarasının gıcırtısı, uzakta bir kahvehanede kapanan kepenk. Nazlı lambanın fitilini kendi eliyle kıstı ve oda, iki nefesin ritmine teslim olan sarı bir loşluğa gömüldü.

Gece uzundu, ama ikisi için de bir sayfa kadar kısaydı.

Bir ara, lambanın son ışığında, Nazlı başını onun göğsüne koymuş, kalbinin sesini dinlerken sordu: “Kâğıtta yazdığın o cümle. Beni ışığa tutmak isterdim. Ne görürdün?” Yorgos onun saçlarını parmaklarının arasından geçirdi, uzun süre düşündü. “Güneşin seni nerede sevdiğini,” dedi sonunda, onun kendi cümlesini ona geri vererek. “Ve damarlarının en ince olduğu yeri. Bu gece buldum onu.” Nazlı güldü, yüzünü onun omzuna gömdü; ilk kez birinin, kendi yazdığı bir cümleyi ona bu kadar güzel geri okuduğunu düşündü.

Sabah ezanından önce Nazlı giyindi. Yorgos yatağın kenarında oturmuş, onu izliyordu. “Benimle gel,” dedi birden. “Samsun’a. Sonra belki Selanik’e. Ayıklamayı bildiğin kadar okumayı da biliyorsun; tüccar evinde kâtipliğe ihtiyaç var.”

Nazlı başörtüsünü bağlarken durdu. “Bir mevsimi bir gecede vermezler,” dedi. “Ben de vermem. Denklerim daha bitmedi.”

Yorgos başını eğdi, itiraz etmedi. Masadan ince şiir kitabını aldı, son sayfasına bir şey yazıp ona uzattı. Nazlı okumadı; koynuna koydu.

Vapur cuma sabahı kalktı. Nazlı iskeleye gitmedi; depoda, balyaların arasında, yaprakları ışığa tutuyordu. Öğle paydosunda kitabı açtı. Son sayfanın kenarında tek bir satır vardı: “Gelecek hasatta denkleri yine ben açacağım. İçlerinden birine cevabını koy.”

Nazlı kalemini çıkardı, bir tütün yaprağının sapına, kimsenin göremeyeceği kadar küçük harflerle, yalnızca iki kelime yazdı ve onu birinci sınıf denkin tam ortasına yerleştirdi: Gel, Y.